Reported speech, czyli mowa zależna, to sposób przekazywania cudzych słów bez cytowania ich dokładnie. Na egzaminie ósmoklasisty pojawia się w zadaniach gramatycznych, transformacjach zdań oraz w czytaniu ze zrozumieniem. Uczeń, który dobrze zna zasady, potrafi sprawnie przekształcić zdania i nie gubi punktów w pozornie prostych ćwiczeniach.
Różnica między direct speech (She said: „I like pizza”) a reported speech (She said that she liked pizza) wydaje się niewielka, ale wymaga znajomości kilku reguł: zmiany czasów, zaimków, określeń czasu i miejsca.
Zasada następstwa czasów
Najważniejszym elementem mowy zależnej jest tzw. sequence of tenses, czyli następstwo czasów. Gdy czasownik wprowadzający (np. said, told, asked) stoi w czasie przeszłym, czas w zdaniu podrzędnym również musi się cofnąć o jeden krok.
Przykłady zmian:
Present Simple → Past Simple („I like it” → She said she liked it)
Present Continuous → Past Continuous („I’m reading” → He said he was reading)
Present Perfect → Past Perfect („I have finished” → She said she had finished)
Will → Would („I will help you” → He said he would help me)
Ta reguła jest kluczowa, bo to właśnie na niej opierają się najczęstsze zadania egzaminacyjne.
Wyjątki od reguły
Choć następstwo czasów wydaje się sztywne, istnieją wyjątki. Jeśli mówimy o czymś, co wciąż jest aktualne w chwili mówienia, czas może pozostać bez zmian.
Przykład:
„The Earth is round.” → He said the Earth is round.
To ważna uwaga, bo wielu uczniów automatycznie cofa wszystkie czasy, nawet tam, gdzie nie trzeba.
Zmiana zaimków i określeń czasu
Oprócz cofania czasów konieczna jest zmiana zaimków osobowych i określeń czasu oraz miejsca.
„I’m happy” → She said she was happy.
„We will meet here tomorrow” → They said they would meet there the next day.
Najczęstsze przekształcenia:
now → then
today → that day
tomorrow → the next day / the following day
yesterday → the day before / the previous day
here → there
Egzaminatorzy lubią sprawdzać, czy uczeń pamięta o tych zmianach, więc warto mieć je zawsze pod ręką.
Reported questions – jak przekształcać pytania?
Pytania w mowie zależnej dzielą się na dwie grupy:
Yes/No questions – wymagają użycia if lub whether.
„Do you like pizza?” → She asked if I liked pizza.
Wh- questions – zaczynają się od słów pytających (where, what, when).
„Where do you live?” → He asked where I lived.
Najważniejsze: w reported questions nie stosujemy inwersji! To częsty błąd uczniów, którzy piszą np. He asked where did I live, zamiast poprawnego where I lived.
Reported commands – rozkazy i prośby
Polecenia i prośby w mowie zależnej tworzymy za pomocą czasownika tell, ask + osoba + to + czasownik.
Przykłady:
„Close the window” → She told me to close the window.
„Don’t be late” → He asked me not to be late.
Tutaj najczęstsze problemy uczniów to brak „to” lub niewłaściwa forma czasownika.
Typowe błędy uczniów
Na egzaminie bardzo często pojawiają się te same błędy:
Cofanie czasów tam, gdzie nie trzeba, np. He said the Earth was round.
Pozostawianie inwersji w pytaniach: He asked where did I live.
Zapominanie o zmianie zaimków: She said I was tired (choć chodziło o „ona”).
Błędne użycie „say” i „tell”: pamiętajmy, że say nie wymaga osoby po sobie (She said that…), a tell już tak (She told me that…).
Pomijanie not w poleceniach negatywnych: He told me be late zamiast He told me not to be late.
Świadomość tych pułapek pozwala uniknąć utraty punktów w prostych zadaniach.
Ćwiczenia, które rozwijają umiejętność
Podczas pracy z uczniami stosujemy różnorodne ćwiczenia, które pomagają w naturalnym opanowaniu mowy zależnej:
Transformacje zdań: uczeń przekształca zdania w reported speech.
Dialogi: zapisane rozmowy przerabiane na mowę zależną.
Łączenie fragmentów: tworzenie historii na podstawie cytatów.
Quizy online: szybkie sprawdzanie poprawności zmian.
Regularne ćwiczenia sprawiają, że uczeń nie zastanawia się już nad każdą zmianą – robi to automatycznie.
Reported speech w wypowiedziach pisemnych
Na egzaminie uczniowie piszą krótkie wiadomości, ogłoszenia czy maile. Umiejętne użycie reported speech urozmaica tekst i pokazuje wyższy poziom językowy.
Przykład:
Yesterday I met my friend. She said she had just come back from Italy and that she would show me photos soon.
Takie zdania nadają wypowiedzi naturalności i podnoszą ocenę.
Jak utrwalać zasady w codziennej nauce?
Najlepiej pracować na przykładach związanych z życiem ucznia. Można:
opowiadać rodzicom, co nauczyciel powiedział na lekcji (He said we had a test tomorrow),
prowadzić zeszyt transformacji – krótkie zdania przerobione na reported speech,
stosować fiszki z typowymi zmianami zaimków i określeń czasu.
Dlaczego warto dobrze opanować reported speech?
Mowa zależna to nie tylko jedno z zagadnień gramatycznych – to narzędzie, które pozwala naturalnie opowiadać o wydarzeniach i przekazywać informacje. Uczeń, który swobodnie używa reported speech, zdobywa przewagę na egzaminie, bo jego wypowiedzi są bogatsze, bardziej precyzyjne i lepiej oceniane.
W praktyce codziennej znajomość tej struktury pozwala również łatwiej komunikować się w języku angielskim – a przecież o to w nauce języka chodzi najbardziej.
Cześć! Jesteśmy ŁOSIEM – nowoczesną szkołą językową, która łączy pasję do nauczania z innowacyjnymi metodami edukacji. Oferujemy zajęcia stacjonarne oraz e-korepetycje z języka angielskiego, niemieckiego, matematyki i programowania. Nasze placówki znajdują się w Nowym Tomyślu, Opalenicy i Grodzisku Wielkopolskim.
Potrzebujesz korepetycji? Zadzwoń – 667 213 252!
